Waziri Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Dkt. Mwigulu Lameck Nchemba, akiwa kwenye Maonesho ya Nanenane 2026 Kanda ya Mashariki, yaliyofanyika mkoani Morogoro.
cgmjournalist@gmail.com
-----------------------------------
Kuna hotuba ambazo hubaki kuwa maneno ya kisiasa na hotuba zinazoweza kuwa dira ya utekelezaji. Hotuba iliyotolewa na Waziri Mkuu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Dkt. Mwigulu Lameck Nchemba, Agosti 4, 2026, katika Maonesho ya Wakulima, Wavuvi na Wafugaji (Nanenane) Kanda ya Mashariki, yaliyofanyika mkoani Morogoro, ni dira ya utekelezaji.
Hotuba yake haikuhusu tu kile kilichoonekana kwenye mabanda ya maonesho. Iligusa swali la msingi: Tanzania itawezaje kubadili kilimo, mifugo na uvuvi kutoka shughuli za uzalishaji zinazotegemea nguvu kazi na uzoefu wa jadi kwenda sekta zinazotumia maarifa, teknolojia, nishati bora, tafiti na ubunifu kuzalisha zaidi kwa gharama ndogo?
Hilo ndilo linaloifanya kauli ya Waziri Mkuu Mwigulu kuhusu matumizi ya teknolojia kuwa na uzito wa kiuchumi na kijamii kuliko maonesho ya Nanenane yenyewe.
Kwa muda mrefu, tunaona mkulima wa Tanzania anaweza kuwa na ardhi, maji na nguvu kazi, lakini bila mbegu bora, taarifa sahihi, zana, huduma za ugani, umwagiliaji na teknolojia, uwezo wa kuzalisha kwa tija unabaki mdogo.
Ndiyo maana msisitizo wa Waziri Mkuu Mwigulu wa kutumia teknolojia katika kilimo, mifugo na uvuvi unapaswa kutazamwa kama sehemu ya mabadiliko ya mfumo mzima wa uzalishaji.
Februari 3, 2026, Waziri Mkuu Mwigulu alieleza mpango wa serikali wa kununua matrekta 10,000 na kuanzisha vituo jumuishi 1,000 vya huduma za zana za kilimo katika ngazi ya kata ili kuongeza tija na kupunguza gharama za uzalishaji.
Hivyo, hotuba iliyotolewa na Waziri Mkuu huyo katika maonesho ya Nanenane mkoani Morogoro, ni mwendelezo wa msisitizo kwamba mapinduzi ya kilimo lazima yaambatane na zana, teknolojia na mifumo mipya ya uzalishaji.
Pengine picha iliyobeba ujumbe mkubwa zaidi wa ziara hiyo ni ile ya ndege isiyo na rubani (drone) ya kilimo aina ya DJI AGRAS T50 iliyokuwa ikioneshwa katika Banda la Bodi ya Sukari Tanzania.
Kwa mtazamo wa juu juu, drone inaweza kuonekana kama kifaa cha kisasa tu. Lakini katika kilimo, teknolojia kama hiyo inawakilisha mabadiliko kutoka matumizi ya pembejeo kwa makadirio kwenda matumizi ya ushahidi zaidi.
Mtengenezaji wa DJI anaeleza kuwa AGRAS T50 imeundwa kwa shughuli za kunyunyizia na kusambaza pembejeo, ikiwa na uwezo wa kubeba hadi kilo 40 kwa kunyunyizia na kilo 50 kwa usambazaji.
Kwa hiyo, kauli ya Waziri Mkuu Mwigulu kwamba teknolojia hiyo inaweza kuongeza uzalishaji na kurahisisha shughuli za kilimo ina maana pana zaidi.
Teknolojia inapotumika vizuri inaweza kupunguza muda wa kazi, kuboresha usahihi wa matumizi ya pembejeo na kupunguza utegemezi wa baadhi ya shughuli zinazohitaji nguvu kubwa ya kazi.
Lakini hapa ndipo mjadala muhimu zaidi unapopaswa kuanzia: Je, teknolojia hizi zitafikaje kwa mkulima wa kawaida?
Maonesho yakionesha drone moja shambani ni hatua nzuri. Hatua kubwa zaidi ni kujenga mfumo ambao utamfanya mkulima wa kawaida aweze kupata huduma ya drone, taarifa za hali ya hewa, ushauri wa kitaalamu, huduma za umwagiliaji, mbegu bora na masoko bila kulazimika kumiliki kila teknolojia yeye mwenyewe. Hapo ndipo teknolojia inaweza kugeuka kutoka kuwa maonesho na kuwa injini ya Uchumi.
Ujumbe mwingine muhimu katika hotuba hiyo ya Waziri Mkuu Dkt. Mwigulu ni msisitizo wa kupunguza gharama za uzalishaji. Hili ni jambo la msingi kwa sababu uzalishaji mkubwa peke yake hautoshi.
Taifa linaweza kuzalisha tani nyingi za mazao, lakini kama gharama za uzalishaji ni kubwa, upotevu baada ya mavuno ni mkubwa na bidhaa zinakosa ubora unaokubalika sokoni, lakini pia faida kwa mkulima na ushindani wa bidhaa za Tanzania utabaki kuwa changamoto.
Ndiyo maana maagizo kuhusu mbegu bora, vifaranga bora, huduma za ugani, uhifadhi wa mazao baada ya mavuno na uongezaji thamani yanapaswa kuonekana kama vipande vya mnyororo mmoja.
Mkulima anahitaji mbegu bora → teknolojia → uzalishaji bora → uhifadhi → uchakataji → soko. Kukosekana kwa kiungo kimoja kunaweza kupunguza thamani ya jitihada zote zilizotangulia.
Waziri Mkuu Mwigulu amewahi pia kusisitiza umuhimu wa kuongeza maghala karibu na maeneo ya uzalishaji ili kupunguza gharama za usafirishaji na kuongeza ufanisi wa Mfumo wa Stakabadhi za Ghala.
Hivyo, hotuba yake ya Nanenane 2026 inatoa picha ya kilimo kinachotakiwa kutazamwa si kama shughuli ya shambani pekee, bali kama biashara yenye mnyororo mzima wa thamani.
Katika sekta ya mifugo, msisitizo wa Waziri Mkuu Mwigulu una maana nyingine muhimu: kuongeza tija kwa kila mnyama badala ya kutegemea zaidi kuongeza idadi ya mifugo.
Ufugaji wa kisasa unahusisha lishe bora, afya ya mifugo, mbegu bora, taarifa za uzalishaji, matumizi bora ya ardhi, maji na masoko.
Ikiwa mfugaji anaweza kupata maziwa mengi zaidi kutoka kwa ng'ombe wachache wenye tija kubwa, shinikizo la kutafuta maeneo mapya ya malisho linaweza kupungua. Hapo teknolojia na maarifa ya kisasa inakuwa imesaidia kuepusha migogoro kati ya wakulima na wafugaji.
Kwa maana hiyo, kauli ya Waziri Mkuu Mwigulu kuhusu ufugaji wa kisasa haipaswi kuchukuliwa kama suala la kuongeza kipato cha mfugaji pekee. Ni sehemu ya kutafuta mfumo wa matumizi bora ya ardhi unaoweza kuleta manufaa kwa mfugaji, mkulima na mwekezaji kwa wakati mmoja.
Kwa upande mwingine, msisitizo wa kutumia nishati safi, hususan gesi asilia, katika shughuli za kilimo na umwagiliaji pia una umuhimu mkubwa.
Kilimo cha kisasa kinahitaji nishati: kusukuma maji, kuchakata mazao, kuhifadhi, kukausha, kusafirisha na kuongeza thamani. Ikiwa gharama ya nishati ni kubwa, hatimaye humfikia mlaji au humfanya mtayarishaji wa Tanzania ashindwe kushindana katika soko.
Kwa hiyo, kuunganisha ajenda ya teknolojia na nishati ni hatua muhimu. Drone inaweza kuongeza ufanisi shambani, lakini kama umwagiliaji na uchakataji bado ni ghali, mnyororo mzima hautakuwa na ufanisi unaotarajiwa. Hii ndiyo sababu kauli ya Waziri Mkuu Mwigulu inaweza kutazamwa kama hoja ya uchumi wa uzalishaji, si kilimo pekee.
Labda sehemu yenye umuhimu mkubwa zaidi kwa kizazi kijacho ni kauli kwamba kilimo si shughuli ya wazee pekee. Kwa miaka mingi, kilimo kimekuwa kikihusishwa na jembe, nguvu nyingi za mwili na kipato kisichotabirika. Taswira hiyo haiwezi kuwavutia vijana wengi katika mazingira ambayo wanatafuta kazi zenye kutumia elimu, ubunifu na teknolojia.
Lakini kilimo cha drone, mifumo ya umwagiliaji yenye akili, matumizi ya data, biashara ya pembejeo, huduma za mashine za kilimo, usindikaji na biashara ya kidijitali kinaweza kubadilisha kabisa taswira hiyo. Hapo ndipo kauli ya Waziri Mkuu Mwigulu kuhusu kuwafanya vijana wavutiwe na kilimo inapopata uzito wake.
Kijana wa Tanzania hapaswi kuambiwa tu arudi shambani; anapaswa kuoneshwa kwamba shamba la kisasa ni sehemu ya uchumi wa teknolojia.
Na hilo linaweza kufungua nafasi mpya za ajira hata kwa vijana ambao hawalimi moja kwa moja. Mmoja anaweza kuwa mtaalamu wa drone, mwingine fundi wa mashine, mwingine mtoa huduma za umwagiliaji, mwingine mtaalamu wa data za kilimo, mwingine mzalishaji wa mbegu na mwingine mjasiriamali wa uchakataji na masoko.
Waziri Mkuu Dkt. Mwigulu aliposema Nanenane si jukwaa la kuonesha bidhaa pekee bali ni sehemu ya kuonesha shughuli halisi zinazofanywa na Watanzania, aligusa jambo muhimu kuhusu mustakabali wa maonesho hayo.
Nanenane inaweza kuwa zaidi ya tukio la kila mwaka. Inaweza kuwa jukwaa la kuunganisha mkulima na teknolojia, mwekezaji, mtafiti, taasisi ya fedha, soko na serikali.
Tovuti rasmi ya Nanenane 2026 yenyewe inaeleza maonesho hayo kama jukwaa linalounganisha wakulima, watafiti na wawekezaji, huku likisisitiza teknolojia, ubunifu, biashara na huduma za ugani.
Hivyo, thamani ya maonesho haipaswi kupimwa kwa idadi ya mabanda pekee. Inapaswa pia kupimwa kwa maswali kama: Ni teknolojia ngapi zimefika kwa wakulima? Ni mikataba mingapi ya biashara imezaliwa? Ni vijana wangapi wamepata fursa? Ni ubunifu gani umegeuka kuwa biashara? Na ni changamoto zipi za wazalishaji zimepata suluhisho?
Kuongeza uzalishaji ni muhimu, lakini
kuongeza thamani ni muhimu zaidi
Ujumbe mwingine uliojificha katika hotuba hiyo Waziri Mkuu Mwigulu, ni haja ya Tanzania kuacha kutegemea zaidi kuuza bidhaa zikiwa katika hali ya awali.
Mbegu bora zinaweza kuongeza uzalishaji. Teknolojia inaweza kupunguza gharama. Uhifadhi unaweza kupunguza upotevu. Lakini uongezaji thamani ndio unaoweza kuongeza mapato kwa kiwango kikubwa zaidi. Hapa ndipo Tanzania inahitaji kuunganisha kilimo na viwanda, kilimo na masoko, kilimo na fedha, pamoja na kilimo na utafiti.
Mwelekeo huo pia unaonekana katika msisitizo wa serikali kuhusu kilimo biashara na mapinduzi ya kidijitali katika sekta ya kilimo. Katika mazungumzo yake na Rais wa Shirika la Kimataifa la Maendeleo ya Kilimo (IFAD) Mei 11, 2026, Waziri Mkuu Dkt. Mwigulu alieleza umuhimu wa kilimo himilivu cha tabianchi, kilimo biashara, mapinduzi ya kidijitali na uwezeshaji wa vijana na wanawake.
Hiyo inaonesha kwamba teknolojia haipaswi kuchukuliwa kama pambo la sera. Inapaswa kuwa chombo cha kubadili namna Tanzania inavyozalisha, kuhifadhi, kuchakata na kuuza.
Suala la msingi sasa ni utekelezaji
Hotuba nzuri hupimwa zaidi na kile kinachotokea baada ya kipaza sauti kuzimwa. Kwa hiyo, uzito wa hotuba iliyotolewa na Waziri Mkuu Mwigulu kwenye maonesho ya Nanenane Morogoro sasa unahamia kwa watendaji, watafiti, sekta binafsi, taasisi za fedha na wazalishaji wenyewe.
Ikiwa serikali inataka teknolojia iwe sehemu ya mapinduzi ya kilimo, inahitaji kuhakikisha kuna mazingira yatakayowezesha upatikanaji wa teknolojia hizo kwa gharama nafuu; mafunzo ya kutosha; huduma bora za ugani; miundombinu ya nishati na intaneti; utafiti unaozalisha suluhisho za ndani; pamoja na mifumo ya fedha inayoweza kumwezesha mkulima na mjasiriamali kuwekeza.
Vilevile, teknolojia lazima iendane na mazingira halisi ya Tanzania. Si kila suluhisho la nje linaweza kuhamishwa moja kwa moja na kufanya kazi bila kubadilishwa kulingana na ukubwa wa mashamba, uwezo wa wakulima, aina ya mazao na mazingira ya maeneo husika.
Kwa hiyo, hotuba ya Waziri Mkuu Dkt. Mwigulu mkoani Morogoro inaweka mbele hoja ambayo Tanzania haiwezi kuikwepa: ongezeko la watu, mabadiliko ya tabianchi, ushindani wa masoko na hitaji la ajira kwa vijana vinahitaji mfumo mpya wa uzalishaji.
Mfumo huo hauwezi kujengwa kwa kuongeza nguvu kazi pekee. Unahitaji teknolojia, utafiti, mbegu bora, nishati nafuu, maji, huduma za ugani, uhifadhi, usindikaji na masoko.
Ndiyo maana drone iliyoonekana katika shamba la miwa Nanenane inaweza kutazamwa kama ishara ya jambo kubwa zaidi. Ni ishara ya safari kutoka kilimo kinachotegemea mazoea kwenda kilimo kinachotegemea maarifa, usahihi na ubunifu.
Na kama Tanzania itafanikiwa kuufanya ujumbe huo ushuke kutoka kwenye maonesho hadi shambani, kutoka kwenye sera hadi kwa mkulima na kutoka kwenye teknolojia chache za maonesho hadi mfumo mpana wa uzalishaji, basi Nanenane ya Mwaka 2026 inaweza kukumbukwa si kwa mabanda mazuri, bali kwa aina ya mustakabali wa kilimo ambayo taifa lilianza kuujenga.
Hakika, hotuba hiyo ya Waziri Mkuu Dkt. Mwigulu ni dira ya utekelezaji, kwani inatutoa ‘tongotongo’ tuone na kutambua kwamba kilimo cha kesho hakiwezi kuzalishwa kwa fikra za jana. Kinahitaji mkulima mwenye maarifa, mtafiti mwenye suluhisho, kijana mwenye ubunifu, mwekezaji mwenye maono na serikali inayoweka mazingira ya teknolojia kufanya kazi kwa ajili ya mwananchi.
No comments:
Post a Comment